Vierkante Jezus, knetterballen en de Peredvizjniki. Kortom: kerst

Het is bijna kerst. Niks doet me zoveel aan kerst denken als de geur van een pas uitgeblazen kaars. Liefst van een kaars in de vorm van een sneeuwpop, met half opgebrande schedel en een chemische walm tijdens het opbranden (basisschool, 1990, adventskaars). Kerst was vroeger een heerlijk festijn met culinaire wonderen, zoals kaarsen in gepofte appel. Het was ook een tijd van gedichtjes voorlezen in de kerk met een sjaal (Maria) of theedoek (herder) om het hoofd: “Een kaarsje dat gaat branden/in de donk’re nacht/blablabla-iets-dat-rijmt-op-branden/blabla-wacht”. Ik herinner me mijn mosgroene kerstjurkje met geel en wit lint in mijn haren nog precies.

Aan kerst in mijn studententijd heb ik niet zoveel levendige herinneringen, omdat het leven toen één groot kerstfeest was, inclusief veel kaarsjes. Die waren toen in. Nu vind ik kaarsen zonde van het geld, omdat ze op gaan en niet nuttig zijn. Ik ben een Friese calvinist ja. Wel was er het gedenkwaardige moment waarop we op mijn studentengang besloten dat het sneller was om de kerstboom na de kerst uit het raam te gooien i.p.v. naar beneden te sjouwen. Hij kwam op het fietsenhok terecht en maakte daar een flink gat in. Toen de huismeester verhaal kwam halen, sprak onze huis-oudste de legendarische woorden: “We wilden de dode naalden eruit schudden, maar toen glipte de boom uit onze handen”.

Een paar jaar geleden kreeg ik pas echt goed de kerst-crush te pakken. Het begon met de ontdekking van A Very She & Him Christmas. Stukgedraaid, samen met het stukkijken van New Girl. Ik heb het luisteren van de CD beperkt tot de kerst om Snert Gate te voorkomen: ik at een zomer lang bijna elke dag een blik snert als avondmaaltijd en kan daardoor tot op de dag van vandaag geen snert meer zien. Ook Bridget Jones wakkerde het kerstgevoel aan, en dan met name het single-kerstgevoel. De single-kersts zijn sinds vorig jaar verleden tijd, maar ik heb menig kerst opgestart met Bridget, een fles wijn en een duik in mijn diepste zwelg-gevoelens. Ook The Holiday heb ik vaker gekeken dan ik toegeef (ik geef toe: ik keek hem twee keer), ondanks dat er één van de meest onbegrijpelijke scenes ooit in zit:

Ik bedoel: wat is dat ‘’doedeliedo’’??? Romantisch? Humor? Is Kate Winslet plotseling kleuter geworden? Is het een rollenspel? Duister.

Kerst drijft voor mij vooral op muziek, sfeer, nostalgie, melancholie en herinneringen. Ik koop eigenlijk nooit iets nieuws. Niets is zo mooi als elk jaar dat kapotte winterhuisje in de kerstboom te zien hangen en dezelfde gerafelde zilveren slingers door je handen te laten gaan. Ik was zelfs blij om ook dit jaar weer de gruwelijk lelijke kerstman bij de Jumbo te zien. Hij is kleine-mansgroot en dat maakt het nog enger, want hierdoor houdt hij het midden tussen dwergachtige dikzak en corpulente buurt-dronkaard. Ik schrik ik elke keer zo van hem dat ik hem dikwijls bijna een nekschop wil geven*.

*het gevecht Badr Hari tegen Rico Verhoeven deed mij YouTuben op ”kickboksen”. Ik keek een paar knockouts en had er al snel genoeg van. Het is van schop-schop-tik-tik en dan WHAM, een voet keihard in de nek. Het moet enorm tegennatuurlijk zijn om iemand zo hard te schoppen dat ie als een lappenpop op de grond zakt. En dan gaan ze nog juichen ook, in plaats van te zeggen: “Oh shit, sorry sorry, zo had ik het niet bedoeld”.

Kerstkleren en foute truien doe ik niet aan. Wel aan truien in het algemeen. Ik ben dol op truien. Ze zijn zo damn functioneel. Ik heb zelfs de kerktoren een warme trui gegeven, zodat de koster minder hoeft te stoken. Misschien ligt er dan volgend jaar weer sneeuw in plaats van de de mensen rond kerst last hebben van hooikoorts.

IMG_20191220_143759_844 (2)

Walking in a winter wonderland

Tja, een witte kerst is het niet. Het enige wit dat ik zie vanuit mijn raam is plastic. Mijn handen en prikstok jeuken, maar ik moet zo op de trein. Gelukkig heb ik afgelopen weken paar keer geprikt. Het was knetterballen-tijd. Dat zijn vuurwerkbolletjes die knallen (denk ik) en vervolgens blijft het plastic eeuwig liggen. Ik vind het het hele jaar door. Maar dit jaar was er #operatieknetterbal, opgezet door de Plastic Soup Surfer en de Zwerfinator. Die bestaan echt. Veel winkels hebben de knetterballen uit het assortiment gehaald na deze burgeractie. Super. Gelukkig heb ik nog wel genoeg voorraad om er zelfs mijn betbetbetovergrootkleinkinderen (hoe heten die lui uit het jaar 2119?) mee te laten knutselen.

links: Japanese Knetterballen Blossom. Rechts: Knetterbal Bird is racing home for Christmas

Ik kocht nooit een privé-kerstboom, maar dit jaar staat er in mijn Nijmegen-thuis een piepklein boompje, gekocht door mijn tijdelijke roomie zusje Selma. We hebben hem volgehangen met vakantie-souveniers en oorbellen. Verder kun je kerstversiering heel goed tweedehands kopen. Voor Tegelen-thuis (mijn hometown to be, bij mijn geliefde Tom en zijn twee dochtertjes) kocht ik dit jaar een kerststal in mijn favoriete kringloop. Ik liet mijn oog vallen op een old-skool katholiek gipsen tafereel. De vrijwilligster, die de figuren op haar rollator in kranten wikkelde, liet de herder vallen, zodat ie onthoofd werd. Ze had daar zo’n spijt van dat ze me ter compensatie de kerstfiguren van een andere stal erbij gaf. Mooie deal, al was het vervoeren van een mega houten kerststal met dubbele herders, dubbele drie koningen (zes koningen dus) en dubbele ezels en schapen naar het station op de fiets een precaire klus. Te meer, omdat ik ook nog een koffer vol boeken mee had en een tas vol kleren. Tom was er zeer blij mee, al opteerde hij eerder voor een minimalistische design-kerststal (ontwerper he). Maar ik wilde geen vierkante Jezus.

Verder wordt de kerst grotendeels vegetarisch gevierd, al verheug ik me stiekem op het Limburgse stoofpotje gemaakt door Oom H voor kerstdiner nummer 1. Op derde kerstdag – ingevoerd vanwege logistieke redenen – maak ik een heerlijke vegetarische Mexicaanse hartige taart. Ik zeg bewust “heerlijk”, omdat ik ‘m al eerder maakte en hij was gelukt. Dat is bij mij geen vanzelfsprekendheid. Cadeautjes geef ik nooit met kerst (daar zet ik Sint voor in), maar áls ik cadeautjes zou geven, zou ik ze inpakken in kranten of andersoortige verpakkingen. Zo doet een saladeverpakking-etiket met droogbloemen erop het best goed (maar shame on me voor het eten van een salade uit plastic). Winkel Van Nature pakte laatst in in een stoffen zak. Voor eeuwig herbruikbaar. Ook de papiertjes van The Good Roll zijn leuk. Het wc-papier zelf is helaas flinterdun, zodat ik toch meestal terugkeer naar Jumbo Ecologisch Wc-papier. Wanneer je hun dosering opvolgt, is het heel eco. Ik ben erg benieuwd naar ecologische wc-papierdoseringen. Nog een tip van de Jumbo: wc-papier droog bewaren.

IMG_20191224_011711_020 (2).jpg

Goed, genoeg over wc-papier. Om de kerstsfeer verder te verhogen loods ik jullie nu door een aantal winterse kunstwerken van mij heen. Het begon met deze stopmotion waar alle tot dan toe gemaakte TrashWorks-hoofdpersonen hun opwachting maakten.

Daarna kreeg ik van 013 Tilburg een opdracht een poster te ontwerpen. Juichend nam ik aan, al baarden de technische voorwaarden me wat zorgen. Maar ik dacht: ik krijg in één weekend wel Photoshop en InDesign onder de knie. Ik kreeg vooral veel stress, slaaptekort en moest tenslotte toegeven dat ik alleen met Paint overweg kon. De collage zelf lukte wel gelukkig, zie foto. Inmiddels zijn mijn grafische skills na een cursus InDesign aardig. Dus 013, geef me een tweede kans.

3195a-2g300dpi.jpg

Aan de ene kant kan kerst uitbundig zijn, maar ik vind het vooral een verstilde tijd. De stilte van sneeuw en wit, rust en bezinning. Dat wilde ik tot uitdrukking brengen in het volgende werk. Tijdens het maken hield ik zelfs mijn adem in. De inspiratie kwam uit het prachtige boek Nomads van Jeroen Toirkens.

Father and Son fishing in Lost Landscape

Father & Son fishing in Lost Landscape

Hieronder ook een paar variaties op het thema. Omdat ik geen trucje wil herhalen en elk werk een krachtig beeld wil laten zijn, haalt binnen een bepaald thema meestal maar één werk Instagram (en wanneer het op the Gram staat, bestaat het).

Dan is er mijn lief sneeuwpopje die ook in de Kerst LITTERSET zit. De sneeuwvlokjes zijn gemaakt van nurdles. Dit zijn kleine witte bolletjes die als grondstof voor plastic producten dienen. Ze liggen bij bosjes op stranden en langs rivieroevers. Kijk de volgende keer maar eens goed. De sneeuwpop ontstond toen ik met wit wilde werken. Dat er een sneeuwpop uitkwam, is dan natuurlijk niet zo gek. Het sprietje van de wortel is één van mijn lievelingsstukjes plastic. Hij zit ook in Little Plastic Soup Plants.

Real (snow)men help each other

Ik maakte dit jaar een begin met mijn eigen plastic afval kerststal. Ik begon natuurlijk met de centre of attention: baby Jezus. Hij ligt in een KinderSurprise verpakking op een bedje van blauw lint. Zijn hoofd is een dop. Maar is niet elk hoofd een dop? Dat bedacht ik zonet. Kan ook aan de Lagavulin liggen. Baby J is geheel gevonden in mijn buurt Grootstal.

IMG_20191120_214208_815 (2)

Baby J

Scandinavië is kerst en kerst is Scandinavië. Daarom maakte ik een eland die koffie drinkt. Het werk is gemaakt van afval gevonden op het universiteitsterrein. Gek genoeg vind ik daar altijd kopjes koffie – die groene stukjes plastic waar Eland Anders uit drinkt. In het echt zijn het misschien geen koffiekopjes, maar mogelijk iets van verpakkingsmateriaal of iets uit de bouw. Daar komt veel plastic vandaan. Tom, die ook bouwt, heeft op die manier driekwart van mijn Unidentified Beach Objects kunnen thuisbrengen. Maar misschien zijn het ook wel koffiekopjes. Van de Kabouter Universiteit Nijmegen.

IMG_20191029_213158_356 (2)

Drinking coffee with Goose Anders

In Venlo vond ik over een stuk van een paar meter grote stukken rode kerstbal. Het gat waar het haakje in moet, staarde me onmiddelijk aan als een vissenoog. Niks meer aan doen. Nou goed, stukje kledinghanger dan als vin.

IMG_20191218_211455_738 (2)

Christmas BloodFish

Kerst is natuurlijk niet allemaal glitter en glamour en peinzend in het vuur staren terwijl mooie herinneringen door je hoofd zoemen. Kerst kan een groot gecompliceerd communicatiemisverstand zijn, want met zoveel familie om één tafel, moe van het lange werken, chagrijnig van de korte dagen, boos op de regen, balend van tipsy oudtante Truus – dan zijn er geen knetterballen meer nodig. Ik maakte deze twee collages over een kerstdiner van een stel.

What’s really (not) being said

En dan maakte ik onlangs voor het Radboud Centrum Sociale Wetenschappen een kerstgroet. Deze bestaat helemaal uit de stukjes die ik gebruikte voor het lustrum-kunstwerk van RCSW – een prachtige opdracht.

Oké, ik ga kerstkransjes knagen in de trein richting de Deep South, waar de mensen raar praten (ich, du, oe oe, ssssjjj, ssssjjjj, segeltjes bie, haje). Nog even een paar kerstlijstjes (schroom niet jouw eigen toe te voegen in een reactie):

Favo kerstnummers:

  1. Holy Night – Sister Rosetta Tharp (deze luisterde ik vorig jaar toen de electriciteit was uitgevallen. Kaarsjes in de vensterbank, geen TV, geen laptop – ik was nog nooit zo gelukkig)
  2. The Christmas Waltz – She & Him
  3. Auld Lang Syne – Andrew Bird
  4. Away in a manger – Mark Kozelek
  5. Winter Wonderland – Goldfrapp

Favo kerstseries/films:

  1. Festen
  2. Tillsammans
  3. The Family Stone
  4. Alle Scandinavische series met sneeuw & Fargo, de serie. Wat een meesterlijke rollen van Martin Freeman en Billy Bob Thornton. Selma en ik waren in Spanje op jeeptour in de bergen met een gids en zes Engelsen en eentje leek op BBT!
  5. Schansspringen op Nieuwjaarsdag

Favo kerstleesvoer:

  1. Anna Karenina – Tolstoj (oké, zoiets lees je maar één keer, maar indien nog nooit gedaan raad ik de kerst ervoor aan. Wie weet ben je er volgend jaar kerst doorheen!)
  1. De Verovering van de Alpen –  Fergus Flemming (niks zo lekker als in je kerststoel lezen over de koude ontberingen van anderen)
  1. Rondslingerende Happinez van vorig jaar (in opwelling gekocht, maar nooit gelezen uit pure ergernis om de 100 blz gevuld met close-ups van boeddhabeelden. En toch is het soms lekker om even te lezen dat je goed bent zoals je bent, dat diep inademen tegen van alles en nogwat helpt en dat je, als je op je hoofdchakra drukt, alles weer gaat stromen)
  1. Eleanor Oliphant is completely fine – Gail Honeyman. Lees ik nu. Heel ontroerend en soms grappig-met-een-snik. Ik weet nog niet of het goed afloopt. Zo niet, dan knikker ik hem onmiddelijk van deze lijst.

5. Alle romans over ingewikkelde familiebanden. Heerlijk.

Favo kerstkunstwerken:

  1. Alles van de Peredvizjniki, die ik in 2017 in het Drents Museum zag (check de uitzending over deze Russische schilders van AvroTros)

Related image

2. Stillevens van eten

Image result for stillevens gouden eeuw

Nicolaes Gillis – Stilleven met kazen en fruit. Meer in boek ”Slow Food. Stillevens uit de Gouden Eeuw

3. Winterplaatjes van illustratrice Kate Pugsley

Image result for kate pugsley christmas

4. Mexicaanse tinnen kerstkunst

Image result for mexican art christmas

5. Sami-handwerkkunst (Lapland)

photo credit Laila-Duran ... Norwegian mittens; specifically Laplander, or Suomi, mittens.     Image result for sami artDesign: A traditonal Sami/Finnish design, pattern written by Mari Olki in her books, Pirkanmaan kotityö Oy in Taito magazine, and Helmi Vuorelma in Suuri Käsityölehti magazine.